ข้อจำกัดของการเทศนา โดย ดร.ศิลป์ชัย เชาว์เจริญรัตน์

1. การเทศนามีข้อจำกัดเรื่องเวลา  ไม่ว่าจะพูดหัวข้ออะไรก็มักจะต้องพยายามทำให้จบภายใน 45 นาทีถึง 1 ชั่วโมง  ทำให้ยากที่จะอธิบายหัวข้อนั้นได้อย่างละเอียดครอบคลุมเพียงพอ  จนอาจนำเสนอบางประเด็นผิวเผินเกินไปซึ่งนำไปสู่ข้อสรุปผิดๆ ได้    นอกเสียจากว่าจะมีการขยายเวลา และทำเป็นหลายๆ ตอน  เพื่อให้ครอบคลุมประเด็นที่สำคัญ

2. การเทศนามีเป้าหมายหลักเพื่อการโน้มน้าวใจให้มีการตัดสินใจ  การนำเสนอข้อมูลก็จะเป็นแบบการสรุปข้อมูลรวบยอด    ไม่ได้มุ่งการให้ความรู้ ข้อมูล หรือข้อเท็จจริงในรายละเอียด ทุกแง่ทุกมุม หรือบอกที่มาที่ไปแสดงพัฒนาการเป็นขั้นๆ   ไม่สามารถทดแทนการสอนและฝึกภาคปฏิบัติได้   อีกทั้งการเทศนายังต้องเน้นให้คนตอบสนองด้วยการเชื่อฟัง  เน้นให้เกิดความรู้สึกร่วม  ไม่ใช่เน้นให้คิดวิเคราะห์จนเกิดความรู้ความเข้าใจที่แตกฉาน

3. การเทศนาเป็นการพูดทางเดียว และพูดคนเดียว   ไม่มีการถามตอบ  และไม่มีวิทยากรคนอื่นร่วมพูด  ต่างจากการอภิปราย  สามารถอธิบายเพิ่มเติมได้  เสริมได้  รวมทั้งโต้แย้งได้  หรือมองต่างมุมกันได้

4. การเทศนาเป็นการพูดต่อหน้าผู้ฟังแบบเผชิญหน้า   ทำให้ผู้เทศนามีแนวโน้มที่จะต้องเอาใจผู้ฟังเอาไว้ก่อน หรือสร้างความประทับใจต่อผู้ฟังเอาไว้ก่อน  จนยากที่จะยึดความจริงที่ตนเชื่ออยู่อย่างสมบูรณ์  เพราะไม่อยากสร้างความขัดเคืองใจกัน   รวมทั้งบางครั้งก็ต้องทำให้ผู้ฟังไม่หลับไว้ก่อน หรือต้องทำให้ผู้ฟังมีความหวังมีกำลังใจหรือสบายใจไว้ก่อนด้วย เป็นต้น   ซึ่งนี่จะไม่เหมือนกับการสื่อสารบางแบบ เช่นการเขียน หรือการอัดเสียง ที่ผู้นำเสนอไม่ต้องเผชิญหน้ากับผู้ฟังโดยตรง หรือแม้แต่ไม่ต้องเปิดเผยตัวจริง  ซึ่งจะช่วยให้สามารถนำเสนออะไรได้อย่างเต็มที่โดยไม่ต้องเกรงใจใคร หรือเอาใจใคร

7. ในการเทศนาที่ผู้เทศน์เป็นผู้นำของคริสตจักรหรือองค์กร หรือเป็นบุคคลากรของคริสตจักรหรือองค์กร   เมื่อต้องเทศนากับคริสตจักรหรือองค์กรที่ตนทำงานอยู่  มักต้องคิดถึงผลประโยชน์ของตนที่มีอยู่กับคริสตจักรหรือองค์กร   หรือต้องคิดเรื่องสายการบังคับบัญชา     จนไม่ง่ายที่จะนำเสนอความจริงทั้งหมดอย่างตรงไปตรงมา  หรืออาจพูดได้่ว่าการพูดในสถานการณ์ที่ตนมีผลประโยชน์ทับซ้อนย่อมพูดความจริงร้อยเปอร์เซ็นต์ได้ยาก

8. การเทศนามักกระทำในนามของพระเ้จ้า  บางครั้งผู้เทศนาบางท่านอาจฉวยโอกาสจากบทบาทนี้ โดยบอกว่าสิ่งที่เทศน์เป็นถ้อยคำที่มาจากพระเจ้าและได้รับการทรงนำจากพระเจ้า  (ซึ่งความจริงแล้วก็อาจจะมาจากพระเจ้าบางส่วน  แต่มนุษย์ก็อาจเติมเข้าไปเองบางส่วนด้วย  โดยเฉพาะในส่วนอธิบายและประยุกต์ฺใช้)    การบอกว่าเป็นถ้อยคำของพระเจ้าก็เท่ากับกำลังบอกว่าผู้ฟังต้องเชื่อถือและเชื่อฟังโดยปริยาย  ไม่อาจตั้งข้อสงสัยหรือถกเถียงได้   และบางครั้งก็เลยเถิดไปถึงจุดที่ว่า ผู้เทศน์รู้สึกว่าตนเอง “เป็นเสียงพระเจ้า” จริงๆ ซึ่งหมายความว่า ผิดไม่ได้ (inerrant) และวิจารณ์ไม่ได้ (untouchable) ยิ่งถ้าผู้คนยกย่องให้เกียรติมากๆ ด้วยแล้ว  ผู้เทศน์ก็จะยิ่งหลงตนจนเสียคน ลืมข้อเท็จจริง กลายเป็นพระเจ้าไปเลย  แล้วถ้าใครไปวิจารณ์ทักท้วงก็จะตอบโต้เขาด้วยข้อหา “กบฏ” (betrayer, treason) หรือ “ลบหลู่พระเจ้า (blasphemy) ไปเลย

11. บุคคลิกและลีลาของผู้เทศนาีมักมีผลต่อความรู้สึกเชื่อถือของผู้ฟังมากกว่าความถูกต้องของเนื้อหา   โดยหลักจิตวิทยาการพูด ทำให้เราทราบความจริงเรื่องหนึ่งคือ คนส่วนใหญ่เชื่อถือผู้พูดจากความประทับใจในบุคคลิกของผู้พูด มากกว่าที่จะคิดถึงความน่าเชื่อถือของเนื้อหา  ผลก็คือบ่อยครั้งที่บุคคลิกและลีลาที่น่าประทับใจของผู้เทศน์ทำให้ผู้ฟังเชื่อตามทั้งๆ ที่เนื้อหาคำเทศนาไม่ถูกต้อง

12. แง่มุมที่ผลักดันผู้เทศนาในการเทศน์ มีส่วนผสมของหลายอย่าง จึงเป็นเรื่องยากที่จะทำให้เนื้อหาถูกต้องเสมอ    ส่วนผสมที่ว่าเหล่านี้ได้แก่  1. ความเข้าใจในพระคัมภีร์ตามการตีความหมายของตัวผู้เทศน์  2. หลักศาสนศาสตร์ที่ตัวผู้เทศน์ยึดถือ  3. ทัศนคติและเป้าหมายที่ผู้เทศน์มีต่อผู้ฟัง   4. โลกทัศน์หรือความเข้าใจโลกของตัวผู้เทศน์   5. อื่นๆ เช่น สิ่งที่ผู้เทศน์อยากให้ผู้ฟังรู้สึกกับตัวผู้เทศน์เอง     สิ่งเหล่านี้ในตัวผู้เทศน์อาจถูกหรือผิดก็ได้   และอาจมีโดยรู้ตัวหรือไม่รู้ตัวก็ได้  ถ้าสิ่งเหล่านี้ผิด เืนื้อหาคำเทศน์ก็จะผิดตาม

13. การเทศนาจะเน้นที่การประยุกต์ใช้ และการประยุกต์จะถูกหรือผิดก็ขึ้นอยู่กับความเข้าใจโลกของตัวผู้เทศน์ด้วย  เป็นไปได้ที่บางคร้งนักเทศน์อาจใช้พระคัมภีร์ถูกต้อง และมาิผิดตรงการประยุกต์ใช้  ยกตัวอย่างเช่น ผู้เทศน์อาจบอกว่า “เราต้องรักพระเ้จ้าด้วยสุดจิตสุดใจสุดกำลังสุดความคิด” แต่ประยุกต์ว่า “ฉะนั้นเราต้องเชื่อฟังผู้นำโดยไม่มีเงื่อนไข”  อย่างนี้จะเห็นได้ว่ายกพระคัมภีร์ถูก แต่ประยุกต์ใช้ผิด

14. การเทศนาในบางวิธีหรือบางแนว  ง่ายต่อการเทศน์ผิดหลักศาสนศาสตร์ ถ้าไม่ระวังให้ดี เช่น  การเทศนาแบบหัวข้อหรือแบบแม่บท  ที่มักอ้างพระคัมภีร์ข้อใดข้อหนึ่งและตีความพระคัมภีร์ตรงตามตัวอักษรโดยไม่คำนึงถึงบริบท(ท้องเรื่อง) เบื้องหลังประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม  และพัฒนาการทางหลักศาสนศาสตร์ วิธีนี้ผิดต่อหลักศาสนศาสตร์ของพระคัมภีร์ได้ง่ายมาก  แม้ว่าผู้เทศน์จะบอกว่ายกมาจากพระคัมภีร์ก็ตาม    นอกจากนี้การเทศนาแบบอรรถาธิบาย แม้ว่าจะมีการอธิบายท้องเรื่องพระคัมภีร์  แต่ก็สามารถผิดศาสนศาสตร์ได้ง่ายเช่นกัน  จากการที่อาจไม่ได้คิดถึงพัฒนาการทางศาสนศาสตร์ที่ัยังมีต่อไปอีก  รวมทั้งไม่ได้คิดถึงพระคัมภีร์ตอนอื่นที่อาจขัดแย้งกับตอนที่ใช้อรรถาธิบายอยู่นั้น
ถึงตรงนี้ ก็ย่อมจะมีคำถามตามมาแน่นอนว่า แล้วจะให้เราเลิกฟังเทศน์หรือเลิกเทศน์หรืออย่างไร?   ไม่ใช่  เราคงยังต้องฟังเทศนาและต้องเทศนากันอยู่แน่นอน  และคำเทศนาที่ดียอดเยี่ยมก็ยังคงมีอยู่แน่นอน  แต่สิ่งที่เราควรทำด้วยเมื่อเราจะเทศน์หรือฟังคำเทศนาก็คือ

5.และอย่าลืมว่าผู้เทศนามีหน้าที่ปริยายที่จะต้องทำตามสิ่งที่ตัวเองเทศน์ด้วย การสอนด้วยชีวิตสำคัญและมีน้ำหนักมากกว่าเพียงการสั่งสอนด้วยคำพูด  และการพูดนั้นก็ง่ายกว่าการกระทำมากทั้งหมดนี้เป็นข้อคิดว่า…เมื่อเราต้องเทศน์ จงเทศน์ด้วยความกล้าหาญ จริงใจ  แต่ก็ต้องตรวจสอบดีๆ ว่าที่เทศน์นั้นถูกรอบด้านแน่ไหม

สวัสดี

อ่านเรื่องอื่นของผู้เขียน

ไม่พบข่าวที่เกี่ยวข้อง.